NgĀ kŌrero ake o te Tiriti

He rerekē ngā kōrero o te Tiriti reo Māori i te Tiriti reo Pākehā. Arā ētahi tāngata nui te mātauranga e tohe ana e rua kē ngā Tiriti, ko tētahi kei te reo Māori, ko tētahi kei te reo Pākehā. Heoi anō kotahi anō te Tiriti i raro i te ture, ā, me whai ētahi tikanga arowhānui e whakamahia ana hei whakamahuki tuhinga me kore e kitea he huarahi e haere kōtui ai ngā tauira e rua ahakoa ngā rerekētanga. Ko ngā tohutoro mō te Tiriti i roto i ngā ture i ēnei rā, e kōrero kē ana mō ngā “mātāpono” o te Tiriti, ko ēnei mātāpono ngā ariā matua e noho tūāpapa ana ki ngā tauira e rua o te Tiriti – reo Māori, reo Pākehā.

Upoko 1

I te tauira Māori o te Tiriti, ka tukuna e ngā rangatira ki te Kuini “te Kāwanatanga katoa” – ko te mana ārahi pea, te mana kāwana o te whenua.

I te tauira Pākehā o te Tiriti, ka tukuna e ngā rangatira ki te Kuini “ngā whāinga tika me ngā awe katoa o te mana motuhake” o te whenua me ōna tāngata katoa.

Upoko 2

I te tauira Māori, ka whakarite, ka whakaae te Kuini kia puritia e ngā rangatira, ngā hapū me ngā tāngata katoa o Nui Tīreni “te tino rangatiratanga o ō rātou whenua, ō rātou kāinga, me ō rātou taonga katoa”. Heoi, ka whakaae ngā rangatira ki te tuku ki te Kuini i “te hokonga o ērā wāhi whenua e pai ai te tangata nōna te whenua, ki te ritenga o te utu e whakaritea ai e rātou ko te kaihoko e meatia nei e te Kuini hei kaihoko mōna”. Kāore e tino kitea ana i konei te whakaaro me mātua hoko te Māori i ōna whenua ki te Karauna anake.

Ko te tauira Pākehā e whakatūturu ana, e whakapūmau ana ki ngā rangatira me ngā iwi o Niu Tīreni “te puritanga tonutanga o ō rātou whenua, ō rātou kāinga, ō rātou ngāherehere, me ērā atu taonga”. Waihoki, ka whakaae ngā rangatira ko ngā whenua e mea ana rātou ki te hoko atu, ka hokona ki te Kuini anake, kaua ki tētahi atu.

Upoko 3

Ko te tauira Māori e kī ana “ka tiakina e te Kuini o Ingarangi ngā tāngata Māori katoa o Nu Tirani, ka tukua ki a rātou ngā tikanga katoa rite tahi ki ana mea ki ngā tāngata o Ingarangi”. He āhua kātata tonu tēnei ki te hā o ngā kupu Pākehā.